{"id":106,"date":"2026-01-22T11:43:56","date_gmt":"2026-01-22T11:43:56","guid":{"rendered":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/?page_id=106"},"modified":"2026-01-23T10:27:25","modified_gmt":"2026-01-23T10:27:25","slug":"andrzej-solak-patron-polakow-rzecz-o-sw-stanislawie-szczepanowskim-brzesko-2003","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/ksiazki\/andrzej-solak-patron-polakow-rzecz-o-sw-stanislawie-szczepanowskim-brzesko-2003\/","title":{"rendered":"Andrzej Solak, Patron Polak\u00f3w. Rzecz o \u015bw. Stanis\u0142awie Szczepanowskim, Brzesko 2003."},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W 2003 roku ukaza\u0142o si\u0119 pierwsze wi\u0119ksze opracowanie Andrzeja Solaka pod powy\u017cszym tytu\u0142em. Okazj\u0105 by\u0142o 750-lecie kanonizacji \u015bw. Stanis\u0142awa.<\/p>\n\n\n\n

W pracy przedstawiono \u017cycie i m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmier\u0107 \u015bw. Stanis\u0142awa, biskupa krakowskiego, przez szereg lat faktycznego zwierzchnika polskiego Ko\u015bcio\u0142a. Opisano dzieje kultu m\u0119czennika oraz jego wp\u0142yw na histori\u0119 naszej Ojczyzny. Wiele miejsca po\u015bwi\u0119cono niegdysiejszym oskar\u017ceniom \u015bwi\u0119tego o zdrad\u0119, wysuni\u0119tym ongi\u015b przez kilku historyk\u00f3w, a podchwyconym p\u00f3\u017aniej przez propagand\u0119 liberaln\u0105 i komunistyczn\u0105. Wykazano nienaukowy charakter tych zarzut\u00f3w, opieraj\u0105cych si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na spekulacjach i fantazjach oskar\u017cycieli.<\/p>\n\n\n\n

Przy okazji przypomniano wiele przypadk\u00f3w m\u0119cze\u0144stwa hierarch\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, zabijanych z rozkazu rozmaitych re\u017cim\u00f3w pod fa\u0142szywym zarzutem zdrady, w istocie za\u015b za sprzeciw wobec niegodziwo\u015bci rz\u0105dz\u0105cych. Opracowanie zawiera kilkadziesi\u0105t fotografii.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej prezentujemy jeden z rozdzia\u0142\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePlemi\u0119 Kad\u0142ubka\u201d i klan Wojciechowskiego<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

            Biskup Stanis\u0142aw wyst\u0119puj\u0105c z otwart\u0105 krytyk\u0105 poczyna\u0144 w\u0142adcy by\u0142 w oczach tego ostatniego \u201ebuntownikiem\u201d. W tamtych czasach (i nie tylko w tamtych!) sprzeciw wobec rz\u0105dz\u0105cych cz\u0119sto nazywany by\u0142 \u201ezdrad\u0105\u201d. Przez dobrych kilka stuleci nikt jednak nie \u017cywi\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, co do prawdziwo\u015bci tradycyjnego przekazu o m\u0119cze\u0144stwie \u015bwi\u0119tego biskupa.<\/p>\n\n\n\n

Teoria spisku<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Dopiero w XIX wieku paru historyk\u00f3w, z sobie znanych powod\u00f3w, pr\u00f3bowa\u0142o \u201eodbr\u0105zowi\u0107\u201d posta\u0107 m\u0119czennika. W 1803 r. Tadeusz Czacki (wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk w Warszawie, za\u0142o\u017cyciel Liceum Krzemienieckiego), \u0142\u017c\u0105c w \u017cywe oczy, powo\u0142a\u0142 si\u0119 na Galla Anonima, kt\u00f3ry rzekomo \u201e(\u2026) wyra\u017anie m\u00f3wi,  \u017ce Stanis\u0142aw biskup mia\u0142 zmowy z Czechami\u201d<\/em> (w rzeczywisto\u015bci Gall nic takiego nie napisa\u0142!).<\/p>\n\n\n\n

Potwarz Czackiego powt\u00f3rzy\u0142 Franciszek Stefczyk (1885). Aleksander Skorski pisa\u0142 (1873) z ogromn\u0105 pewno\u015bci\u0105 siebie: \u201eZa niezachwian\u0105 ju\u017c niczym prawd\u0119 historyczn\u0105 uwa\u017ca\u0107 musimy, \u017ce Stanis\u0142aw by\u0142 zdrajc\u0105 i zas\u0142u\u017con\u0105, acz mo\u017ce za srog\u0105 od Boles\u0142awa odebra\u0142 kar\u0119\u201d <\/em>(niestety, Skorski nie potrafi\u0142 jako\u015b owej \u201eniezachwianej prawdy historycznej\u201d<\/em> udowodni\u0107\u2026).<\/p>\n\n\n\n

Maksymilian Gumplowicz wyst\u0105pi\u0142 (1898)  z wyj\u0105tkowo absurdaln\u0105 tez\u0105: pr\u00f3cz przepisanych od Czackiego i Stefczyka  oskar\u017ce\u0144 o zwi\u0105zki biskupa z Czechami i Niemcami wy\u0142uszczy\u0142 pogl\u0105d, i\u017c przyczyn\u0105 konfliktu mia\u0142 by\u0107 sprzeciw biskupa Stanis\u0142awa wobec\u2026 celibatu ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3ry kr\u00f3l Boles\u0142aw z kolei pono\u0107 popiera\u0142 (kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej prof. Tadeusz Grudzi\u0144ski stwierdzi ogl\u0119dnie, i\u017c rozprawa Gumplowicza \u201e[\u2026] roi si\u0119 jednak od pomys\u0142\u00f3w zgo\u0142a fantastycznych i niesprawdzalnych, kt\u00f3re powa\u017cnie obni\u017cy\u0142y jej warto\u015b\u0107 naukow\u0105\u201d. <\/em>Wcze\u015bniej Kazimierz Krotoski podsumowa\u0142 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Gumplowicza o wiele bardziej dosadnie: \u201eOt\u00f3\u017c \u017cydowski pamflecista przedstawia posta\u0107 Patrona Polski jako sko\u0144czonego infamisa: by\u0142 zdrajc\u0105 kr\u00f3la i Ojczyzny na rzecz Czech\u00f3w i Niemc\u00f3w\u2026 By\u0142y to fantazje i halucynacje chorobliwego umys\u0142u\u2026\u201d<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Nic dziwnego zatem, \u017ce \u201erewelacje\u201d tego rodzaju traktowano wzruszeniem ramion, nie sil\u0105c si\u0119 nawet na dyskusj\u0119 z oszczercami.<\/p>\n\n\n\n

\u201eJedynie s\u0142uszna\u201d hipoteza<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

            Dopiero jednak Szkice historyczne XI wieku<\/em> (1904) Tadeusza Wojciechowskiego, znanego historyka galicyjskiego, wzburzy\u0142y opini\u0119 publiczn\u0105 i da\u0142y pocz\u0105tek zaci\u0119tym sporom. Wojciechowski \u201e(\u2026) skonstruowa\u0142 pomys\u0142ow\u0105 hipotez\u0119 o buncie mo\u017cnych przeciw Szczodremu (\u2026). Wed\u0142ug tego badacza spisek mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w przeciw kr\u00f3lowi mia\u0142 swoich przyw\u00f3dc\u00f3w w osobach m\u0142odszego brata Boles\u0142awa \u2013 W\u0142adys\u0142awa Hermana, p\u00f3\u017aniejszego wojewody Hermana \u2013 Sieciecha z rodu Star\u017c\u00f3w-Toporczyk\u00f3w i biskupa Stanis\u0142awa, przy czym sprzysi\u0119\u017cenie to nawi\u0105za\u0142o \u015bcis\u0142e kontakty z cesarzem Henrykiem IV i ksi\u0119ciem czeskim Wratys\u0142awem (\u2026)\u201d <\/em>(T. Grudzi\u0144ski).<\/em><\/p>\n\n\n\n

            Zalety pisarskiego pi\u00f3ra badacza, jasno\u015b\u0107 i logika jego wywodu, wsparte ugruntowan\u0105 w \u015bwiecie nauki pozycj\u0105 autora, trafi\u0142y do przekonania wielu. Niestety, p\u00f3\u017aniejsze polemiki wywo\u0142ane wyst\u0105pieniem Wojciechowskiego rych\u0142o stoczy\u0142y si\u0119 do poziomu w najlepszym razie publicystycznych dysput, w najgorszym \u2013 ma\u0142o eleganckich po\u0142ajanek. \u201eDyskusj\u0119\u201d w tym stylu zapocz\u0105tkowa\u0142 zreszt\u0105 sam Wojciechowski, bezpardonowo atakuj\u0105c wszystkich, kt\u00f3rzy o\u015bmielili si\u0119 g\u0142o\u015bno wyrazi\u0107 swe w\u0105tpliwo\u015bci. W gwa\u0142townym artykule obrzuci\u0142 inwektywami (\u201eplemi\u0119 Kad\u0142ubka\u201d<\/em>) wszelkich oponent\u00f3w. Zwolennicy tradycyjnej interpretacji konfliktu nie pozostali mu d\u0142u\u017cni.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem hipoteza Wojciechowskiego zrobi\u0142a zawrotn\u0105 karier\u0119 we wp\u0142ywowych kr\u0119gach liberalnej, antyklerykalnej inteligencji. Szybko uznano j\u0105 za \u201ejedynie s\u0142uszne\u201d wyt\u0142umaczenie niegdysiejszego dramatu. Na dobrych kilkadziesi\u0105t lat zyska\u0142a rang\u0119 niemal\u017ce naukowego dogmatu\u2026<\/p>\n\n\n\n

\u201eJedynie s\u0142uszne\u201d argumenty<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

            Nim przedstawimy stosunek dzisiejszej nauki do hipotezy Wojciechowskiego, zreferujmy wpierw przes\u0142anki, na jakich autor si\u0119 opiera\u0142. Jego zdaniem:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Badaj\u0105c dzieje konfliktu biskupa Stanis\u0142awa z kr\u00f3lem Boles\u0142awem Szczodrym winni\u015bmy opiera\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na Kronice<\/em> Galla Anonima. Powsta\u0142a ona zaledwie ok. 30 lat po \u015bmierci Stanis\u0142awa, jej autor za\u015b by\u0142 wzorem sumiennego, bezstronnego kronikarza. Gall wyst\u0105pienie Stanis\u0142awa nazwa\u0142 \u201egrzechem\u201d<\/em>, za\u015b wobec biskupa u\u017cy\u0142 s\u0142owa \u201etraditor\u201d<\/em>, kt\u00f3re Wojciechowski przet\u0142umaczy\u0142 jako \u201ezdrajca\u201d.<\/li>\n\n\n\n
  2. Dowodem zdrady Stanis\u0142awa jest kara \u201eobci\u0119cia cz\u0142onk\u00f3w\u201d<\/em>, na jak\u0105 zosta\u0142 skazany. W \u015bredniowieczu ten rodzaj represji zarezerwowany by\u0142 bowiem dla zdrajc\u00f3w. Wojciechowski zdaje si\u0119 nie \u017cywi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c biskupa stracono na podstawie legalnego wyroku s\u0105du kr\u00f3lewskiego.<\/li>\n\n\n\n
  3. Za udzia\u0142em w spisku W\u0142adys\u0142awa Hermana przemawia\u0107 ma fakt, i\u017c skorzysta\u0142 on na usuni\u0119ciu kr\u00f3la  \u2013 obejmuj\u0105c po Boles\u0142awie w\u0142adz\u0119 w kraju.<\/li>\n\n\n\n
  4. W spisku musieli te\u017c uczestniczy\u0107 cesarz Henryk IV oraz ksi\u0105\u017c\u0119 czeski Wratys\u0142aw. Byli oni bowiem zainteresowani w usuni\u0119ciu wrogiego im Boles\u0142awa Szczodrego.<\/li>\n\n\n\n
  5.  \u0179r\u00f3d\u0142a inne ni\u017c Kronika<\/em> Galla, w tym przychylne Stanis\u0142awowi dzie\u0142o Wincentego Kad\u0142ubka (napisane ok. 120 lat po \u015bmierci m\u0119czennika), jako p\u00f3\u017aniejsze nie mog\u0105 by\u0107 brane pod uwag\u0119, za\u015b sama tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kad\u0142ubka podsumowana zosta\u0142a jako bezwarto\u015bciowa.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    ***<\/p>\n\n\n\n

    W \u015bwietle dzisiejszego stanu wiedzy okazuje si\u0119 jednak, \u017ce wszystkie przedstawione wy\u017cej \u201eargumenty\u201d nie wytrzyma\u0142y pr\u00f3by czasu.<\/p>\n\n\n\n

    Ad.1. \u201eTraditor\u201d i bezstronno\u015b\u0107 Galla<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    S\u0142owo \u201etraditor\u201d jest wieloznaczne. Sam Gall u\u017cywa\u0142 je w kilku znaczeniach. W Kronice<\/em> zastosowa\u0142 je w sumie 13 razy, wszak\u017ce jedynie trzykrotnie na okre\u015blenie zdrady polegaj\u0105cej na konszachtach z nieprzyjacielem zewn\u0119trznym (w sze\u015bciu przypadkach \u201etraditor\u201d lub \u201etraditio\u201d oznacza\u0142y bunt, w dw\u00f3ch \u2013 niedotrzymanie um\u00f3w mi\u0119dzy pa\u0144stwami, dwa przypadki s\u0105 niejasne).<\/p>\n\n\n\n

    W \u015bredniowiecznej \u0142acinie zdrajc\u00f3w okre\u015blano cz\u0119\u015bciej s\u0142owem \u201eproditor\u201d, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce samo oskar\u017cenie o \u201ezdrad\u0119\u201d r\u00f3wnie\u017c nie musia\u0142o oznacza\u0107 zwi\u0105zk\u00f3w z wrogiem zewn\u0119trznym, ani nawet z opozycj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105. W \u00f3wczesnym rozumieniu tego  s\u0142owa \u201ezdrad\u0105\u201d by\u0142 bowiem wszelki sprzeciw wobec w\u0142adcy. Dlatego te\u017c \u201ezdrajc\u0105\u201d nazwano \u015bwi\u0119tego Iwo z Chartres, kt\u00f3ry gani\u0142 post\u0119pki kr\u00f3la Francji Filipa (1092), co kosztowa\u0142o go uwi\u0119zienie (\u017cycie uratowa\u0142a mu interwencja Stolicy Apostolskiej). \u201eZdrajc\u0105\u201d og\u0142oszony zosta\u0142 sam papie\u017c Grzegorz VII, w okresie jego sporu z cesarzem Henrykiem IV (1076).<\/p>\n\n\n\n

    Rzekom\u0105 bezstronno\u015b\u0107 Galla Anonima r\u00f3wnie\u017c musimy, szczeg\u00f3lnie w tym w\u0142a\u015bnie przypadku, podda\u0107 rewizji. Dzie\u0142o swe tworzy\u0142 na dworze Boles\u0142awa Krzywoustego, gdzie pot\u0119\u017cne wp\u0142ywy mia\u0142 r\u00f3d Awda\u0144c\u00f3w. R\u00f3d \u00f3w zdoby\u0142 niegdy\u015b znaczenie udzielaj\u0105c poparcia Boles\u0142awowi Szczodremu, tworz\u0105c jego polityczne zaplecze. Po upadku kr\u00f3la Awda\u0144cy stracili swe przywileje; odzyskali je ponownie w czasach Krzywoustego. \u201eZwolennicy rz\u0105d\u00f3w Boles\u0142awa \u015amia\u0142ego (\u2026) Awda\u0144cy, wnet po upadku Sieciecha powracaj\u0105 na naczelne stanowiska w pa\u0144stwie. (\u2026) Oni (\u2026) wp\u0142yn\u0119li na negatywne potraktowanie roli biskupa w wypadkach 1079. Zale\u017cno\u015b\u0107 tendencji Kroniki od wp\u0142ywu Awda\u0144c\u00f3w stawia w nowym \u015bwietle os\u0105d Galla\u201d<\/em> (D. Borawska).<\/p>\n\n\n\n

    Gall opiera\u0142 si\u0119 na tradycji dworskiej. W trakcie tworzenia pierwszej ksi\u0119gi Kroniki<\/em> nie zna\u0142 j\u0119zyka polskiego. Jego informatorami by\u0142a w\u0105ska grupa wykszta\u0142conych os\u00f3b zwi\u0105zanych z dworem ksi\u0105\u017c\u0119cym (kronikarz porozumiewa\u0142 si\u0119 z nimi po \u0142acinie). Najwa\u017cniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji by\u0142\u2026 Micha\u0142 Awdaniec, kanclerz ksi\u0105\u017c\u0119cy. Sam Gall nazywa go \u201ewsp\u00f3\u0142pracownikiem\u201d<\/em> i \u201esprawc\u0105 podj\u0119cia tej pracy\u201d<\/em> (tj. napisania Kroniki<\/em>). A jednak\u2026 Gall przedstawi\u0142 dramat z pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105 i (wielce wymown\u0105) lakoniczno\u015bci\u0105. \u201eGrzechowi\u201d <\/em>biskupa przeciwstawi\u0142 \u201egrzech\u201d<\/em> kr\u00f3la, okre\u015blaj\u0105c post\u0119pek tego ostatniego jako haniebn\u0105 zemst\u0119! W\u015br\u00f3d pisarzy dworskich wszystkich epok postawa taka wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 odwag\u0105 i niezale\u017cno\u015bci\u0105 s\u0105du.<\/p>\n\n\n\n

    Ad.2. S\u0105d kr\u00f3lewski czy kr\u00f3lewski samos\u0105d?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    Kara \u201eobci\u0119cia cz\u0142onk\u00f3w\u201d (na og\u00f3\u0142 prawej d\u0142oni i lewej stopy lub odwrotnie, r\u00f3wnie\u017c o\u015blepienia i wyrwania j\u0119zyka) stosowana by\u0142a powszechnie w \u015bredniowieczu tak wobec rzeczywistych zdrajc\u00f3w, jak i uczestnik\u00f3w (szeroko rozumianego) \u201ebuntu\u201d, to jest sprzeciwu wobec w\u0142adcy. Historia notuje wiele takich okrutnych wyrok\u00f3w wydanych na prawdziwych i domniemanych buntownik\u00f3w (zob. cho\u0107by ka\u017a\u0144 wojewody Skarbimira, Piotra W\u0142asta i innych).<\/p>\n\n\n\n

    Spraw\u0105 w istocie drugorz\u0119dn\u0105 jest, czy biskupa skaza\u0142 s\u0105d kr\u00f3lewski, czy te\u017c kr\u00f3l postanowi\u0142 wymierzy\u0107 \u201esprawiedliwo\u015b\u0107\u201d dora\u017anie, r\u0119kami swych dworzan lub osobi\u015bcie. W\u0142adca Polski a\u017c do XIV wieku mia\u0142 prawo karania poddanych bez s\u0105du, za\u015b w\u0142asnor\u0119czne wykonanie przeze\u0144 \u201ewyroku\u201d nie by\u0142oby niczym osobliwym. Zastanawia natomiast fakt, \u017ce nie zniszczono zw\u0142ok Stanis\u0142awa, jak to zwykle czyniono z cia\u0142ami rzeczywistych skaza\u0144c\u00f3w. Wiele do my\u015blenia daje te\u017c komentarz Galla; kronikarz \u2013 ogromnie przecie\u017c przychylny kr\u00f3lowi \u2013 gani \u201egrzech\u201d<\/em> w\u0142adcy \u201emszcz\u0105cego si\u0119 tak haniebne\u201d<\/em>!<\/p>\n\n\n\n

    Na\u015bladowcy Wojciechowskiego  pr\u00f3bowali jeszcze przeforsowa\u0107 pogl\u0105d, i\u017c Stanis\u0142aw skazany zosta\u0142 nie tylko przez s\u0105d kr\u00f3lewski, ale i arcybiskupi. Pos\u0142uszny kr\u00f3lowi arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski mia\u0142 rzekomo pot\u0119pi\u0107 \u201ezdrad\u0119\u201d biskupa krakowskiego Stanis\u0142awa. Zn\u00f3w jednak mamy tu do czynienia ze spekulacjami. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce autorzy takich tez opieraj\u0105 si\u0119 na li\u015bcie papie\u017ca Paschalisa II. Nie ma pewno\u015bci, czy zawarta w owym li\u015bcie wzmianka o skazaniu biskupa dotyczy Polski, Palermo czy Spalato (kontekst wskazuje raczej na Spalato). Wszak\u017ce nawet ewentualny udzia\u0142 arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego w ka\u017ani Stanis\u0142awa nie zmienia moralnej oceny sprawy. Zaledwie trzy lata wcze\u015bnie sam papie\u017c Grzegorz VII zosta\u0142 okrzykni\u0119ty \u201ezdrajc\u0105\u201d i \u201ebuntownikiem\u201d przez cesarza Henryka IV, a do ch\u00f3ru pot\u0119pie\u0144 przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 m.in. dwudziestu sze\u015bciu pos\u0142usznych cesarzowi biskup\u00f3w\u2026<\/p>\n\n\n\n

    Ad.3. Spiskowiec czy kochaj\u0105cy brat?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

          By\u0142o oczywiste, \u017ce po utracie tronu przez Boles\u0142awa rz\u0105dy przejmie, jako najstarszy z Piast\u00f3w, W\u0142adys\u0142aw Herman. Czy jednak stanowi to dow\u00f3d jego udzia\u0142u w (rzekomym) spisku? Po wyp\u0119dzeniu Szczodrego schorowany W\u0142adys\u0142aw Herman wcale nie kwapi\u0142 si\u0119 do obj\u0119cia w\u0142adzy. Potem d\u0142ugo sprawowa\u0142 rz\u0105dy jako regent, oczekuj\u0105c powrotu brata. Nie podj\u0105\u0142 jakichkolwiek dzia\u0142a\u0144 w celu pozbawienia go korony. Boles\u0142aw zmar\u0142 na wygnaniu jako polski kr\u00f3l, za kt\u00f3rego zreszt\u0105, mimo utraty realnej w\u0142adzy, nadal si\u0119 uwa\u017ca\u0142. Wiele m\u00f3wi o wi\u0119ziach \u0142\u0105cz\u0105cych obu braci fakt, i\u017c W\u0142adys\u0142aw Herman nada\u0142 p\u00f3\u017aniej swemu pierworodnemu (ur. 1086) imi\u0119 stryja \u2013 Boles\u0142aw (p\u00f3\u017aniejszy w\u0142adca Polski Boles\u0142aw Krzywousty).<\/p>\n\n\n\n

    Ad. 4. Niemcy i Czesi \u2013 interwencja, kt\u00f3rej nie by\u0142o.<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    Teza o spisku mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w sterowanym z zagranicy przez niemieckiego cesarza i czeskiego ksi\u0119cia, brzmi wielce efektownie. Podobnie, jak opis wsp\u00f3lnej akcji wojsk rebelianckich W\u0142adys\u0142awa Hermana, posi\u0142kowanych przez oddzia\u0142y czeskie Wratys\u0142awa II, szturmuj\u0105cych Krak\u00f3w. Tylko, \u017ce w \u017ar\u00f3d\u0142ach polskich, czeskich i niemieckich brak najdrobniejszej cho\u0107by wzmianki o takich wypadkach! Tadeusz Wojciechowski po prostu ca\u0142\u0105 rzecz sobie wymy\u015bli\u0142!<\/p>\n\n\n\n

    Cesarz Henryk IV, wspierany przez Czech\u00f3w, wi\u00f3d\u0142 wtedy zaci\u0119te boje, ale z niemieckim antykr\u00f3lem Rudolfem Szwabskim. Skoro Niemcy pogr\u0105\u017ca\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas w odm\u0119tach wojny domowej, a w\u0142adza cesarza by\u0142a powa\u017cnie zagro\u017cona, szale\u0144stwem z jego strony by\u0142by najazd na Polsk\u0119, i otwarcie w ten spos\u00f3b \u201edrugiego frontu\u201d. Jak pisze wsp\u00f3\u0142czesny historyk:\u00a0\u201eTeza ta nie znajduje najmniejszego oparcia w \u017ar\u00f3d\u0142ach, a brak \u015blad\u00f3w interwencji czeskiej czy niemieckiej w wydarzenia polskie 1079 r. ka\u017ce od\u0142o\u017cy\u0107 j\u0105 do lamusa koncepcji, kt\u00f3re zrobi\u0142y niezas\u0142u\u017con\u0105 karier\u0119 w nauce\u201d<\/em>\u00a0(T. Grudzi\u0144ski).<\/p>\n\n\n\n

    Ad. 5. Wincenty Kad\u0142ubek \u2013 kronikarz niewygodny<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    To prawda, \u017ce dzie\u0142o Wincentego Kad\u0142ubka czyta\u0107 nale\u017cy z wielk\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105. Kronikarz \u00f3w nad wierno\u015b\u0107 faktom przedk\u0142ada\u0142 bowiem walory literackie swego dzie\u0142a, a opisywane wydarzenia by\u0142y cz\u0119sto jedynie pretekstem do moralizatorskich rozwa\u017ca\u0144. Dzi\u015b jednak dokonuje si\u0119, przynajmniej cz\u0119\u015bciowa, rehabilitacja tw\u00f3rczo\u015bci Mistrza Wincentego. Wiadomo, \u017ce Kad\u0142ubek przyst\u0119puj\u0105c do pracy tw\u00f3rczej, z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 zapozna\u0142 si\u0119 z dost\u0119pnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami, w tym r\u00f3wnie\u017c z Kronik\u0105<\/em> Galla. Kad\u0142ubek zapewne wykorzysta\u0142 te\u017c tradycj\u0119 historyczn\u0105 Krakowa, w tym tradycj\u0119 ustn\u0105. Obraca\u0142 si\u0119 przecie\u017c w\u015br\u00f3d krakowskiego duchowie\u0144stwa, kt\u00f3re z pietyzmem przechowywa\u0142o pami\u0119\u0107 o zmar\u0142ym biskupie (dowodem cho\u0107by translacja cia\u0142a m\u0119czennika ze Ska\u0142ki na Wawel, dokonana ju\u017c w 9 lub 10 lat po jego \u015bmierci, niew\u0105tpliwy wst\u0119p do oficjalnej rehabilitacji m\u0119czennika). W tym punkcie, mimo up\u0142ywu czasu, Kad\u0142ubek mia\u0142 przewag\u0119 nad Gallem, kt\u00f3ry zdany by\u0142 jedynie na niewielk\u0105 grup\u0119 informator\u00f3w z upolitycznionego, pro-kr\u00f3lewskiego \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\n

    Odrzucanie z g\u00f3ry\u00a0Kroniki<\/em>\u00a0Kad\u0142ubka jako \u017ar\u00f3d\u0142a historycznego nie wystawia przy tym najlepszego \u015bwiadectwa obiektywizmowi Wojciechowskiego i jego na\u015bladowc\u00f3w, nasuwa bowiem podejrzenie o akceptowanie wy\u0142\u0105cznie \u017ar\u00f3de\u0142 zawieraj\u0105cych tre\u015bci pasuj\u0105ce do z g\u00f3ry za\u0142o\u017conej tezy.<\/p>\n\n\n\n

    Barwne szczeg\u00f3\u0142y<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    Naigrawanie si\u0119 z Kad\u0142ubka przez Wojciechowskiego \u2013 \u201e(\u2026) nie umia\u0142 poda\u0107 czytelnikowi ani jednej trze\u017awo wypowiedzianej wiadomo\u015bci (\u2026) natomiast umia\u0142 doskonale tworzy\u0107 i wymy\u015bla\u0107 przer\u00f3\u017cne historie. (\u2026) k\u0142ama\u0142 \u015bwiadomie i rozmy\u015blnie (\u2026)\u201d \u2013 <\/em>budzi za\u017cenowanie postronnych, je\u015bli zwa\u017cy\u0107, \u017ce autor tych oskar\u017ce\u0144 w\u0142asn\u0105 hipotez\u0119 o \u015bmierci \u015bw. Stanis\u0142awa opar\u0142 wy\u0142\u0105cznie na domys\u0142ach. Wojciechowski fantazjowa\u0142 przy tym nie tylko kre\u015bl\u0105c wizj\u0119 mi\u0119dzynarodowego spisku z udzia\u0142em biskupa krakowskiego, W\u0142adys\u0142awa Hermana, Niemc\u00f3w i Czech\u00f3w, czy narzucaj\u0105c w\u0142asn\u0105, \u201ejedynie s\u0142uszn\u0105\u201d interpretacj\u0119 s\u0142owa \u201etraditor\u201d. Dopracowa\u0142 sw\u0105 historyjk\u0119 w barwnych szczeg\u00f3\u0142ach takich, jak okoliczno\u015bci pojmania biskupa Stanis\u0142awa: \u201eStanis\u0142aw wpad\u0142 w r\u0119ce kr\u00f3lewskie pierwej, zanim Wratys\u0142aw i Herman zdobyli stolic\u0119; mog\u0142o to by\u0107 podczas bitwy, bo \u00f3wcze\u015bni biskupi stawali konno do boju, bywa\u0142o, \u017ce dowodzili hufcami, i zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce gin\u0119li.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    I w\u0142a\u015bnie takie szczeg\u00f3\u0142y okrywa\u0142y \u015bmieszno\u015bci\u0105 Wojciechowskiego \u2013 sk\u0105din\u0105d (je\u015bli nie zajmowa\u0142 si\u0119 akurat spekulacjami) wybitnego historyka. Jedenastowieczny polski biskup nie dysponowa\u0142 bowiem si\u0142\u0105 militarn\u0105, a materialnie by\u0142 ca\u0142kowicie uzale\u017cniony od \u0142aski monarchy (w przeciwie\u0144stwie do np. \u00f3wczesnego biskupa niemieckiego, w\u0142adaj\u0105cego sw\u0105 diecezj\u0105 niczym udzielny ksi\u0105\u017c\u0119 i rzeczywi\u015bcie zobowi\u0105zanego do dowodzenia wojskiem). Pozycja biskup\u00f3w polskich w XI stuleciu w niczym nie przypomina\u0142a tej, jak\u0105 osi\u0105gn\u0119li oni cho\u0107by sto lat p\u00f3\u017aniej. Wojciechowskiemu pomyli\u0142y si\u0119 albo kraje, albo epoki.<\/p>\n\n\n\n

    Koniec legendy<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    Hipoteza Wojciechowskiego, kt\u00f3ra kiedy\u015b wzbudzi\u0142a tak\u0105 sensacj\u0119, dzi\u015b \u201e(\u2026) nie cieszy si\u0119 ju\u017c tak powszechnym jak dawniej uznaniem jako zbyt skrajna i oparta na ma\u0142o przekonuj\u0105cej analizie \u017ar\u00f3d\u0142owej, a tak\u017ce wykazuj\u0105ca przerosty my\u015blenia dedukcyjnego i intuicyjnego\u201d<\/em> ( T. Grudzi\u0144ski).<\/p>\n\n\n\n

    Inni wsp\u00f3\u0142cze\u015bni badacze r\u00f3wnie\u017c nie \u017cywi\u0105 z\u0142udze\u0144:<\/p>\n\n\n\n

     \u201ePrzez wiele dziesi\u0119cioleci utrzymywa\u0142a si\u0119 hipoteza Tadeusza Wojciechowskiego (\u2026). Hipoteza ta z czasem zwietrza\u0142a, bo wskaz\u00f3wek wyra\u017anych na ni\u0105 nie ma\u201d<\/em> (A. Gieysztor).<\/p>\n\n\n\n

    \u201e(\u2026) rola i forma udzia\u0142u biskupa krakowskiego w rozgrywaj\u0105cych si\u0119 wypadkach nie jest wyja\u015bniona, wszystkie za\u015b szczeg\u00f3\u0142owe hipotezy maj\u0105 swe s\u0142abe strony, gdy\u017c opieraj\u0105 si\u0119 nie na bezpo\u015brednich przekazach \u017ar\u00f3d\u0142owych, lecz na dedukcji z bardzo szczup\u0142ych przes\u0142anek oraz na analogiach\u201d<\/em> (A. Go\u0142ubiew).<\/p>\n\n\n\n

     \u201eUpadnie wed\u0142ug wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa teza o \u2018zdradzie\u2019 biskupa. Trzeba bowiem z ca\u0142ym naciskiem przypomnie\u0107, \u017ce nie ma w \u017ar\u00f3d\u0142ach \u017cadnego dowodu ani wskaz\u00f3wki, aby mia\u0142 on si\u0119 zm\u00f3wi\u0107 z Niemcami lub Czechami\u201d<\/em> (M. Plezia).<\/p>\n\n\n\n

    Faktycznie, cho\u0107 trudno w to uwierzy\u0107, ca\u0142\u0105 sw\u0105 konstrukcj\u0119 my\u015blow\u0105 Tadeusz Wojciechowski zbudowa\u0142 na jednym tylko wyrazie \u2013 \u201etraditor\u201d, nie uwzgl\u0119dniaj\u0105c jego wieloznaczno\u015bci. Z kolei spiskowcy niemieccy  i czescy, z kt\u00f3rymi knu\u0107 mia\u0142 \u015bw. Stanis\u0142aw, to wspomniany wy\u017cej \u201eprzerost my\u015blenia dedukcyjnego i intuicyjnego\u201d<\/em>, u\u017cywaj\u0105c za\u015b j\u0119zyka zwyk\u0142ych \u015bmiertelnik\u00f3w \u2013 po prostu wymys\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

    \u201ePolitical fiction\u201d o randze naukowego dogmatu?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    Oczywi\u015bcie Wojciechowski mia\u0142 prawo do stworzenia hipotezy, jako jednego z dziesi\u0105tk\u00f3w mo\u017cliwych scenariuszy wydarze\u0144, oraz do lansowania jej. Skandalem by\u0142o jednak przyj\u0119cie tej\u00a0\u201epolitical fiction\u201d<\/em>, opartej na tak marnych podstawach (a prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c \u2013 pozbawionej podstaw), za naukowy pewnik, przez szerokie kr\u0119gi polskiej inteligencji. \u015awiadczy to o przedk\u0142adaniu antykatolickich fobii nad obiektywizm, o upolitycznianiu, ideologizowaniu wynik\u00f3w bada\u0144. Sprawa ta wystawia \u017ca\u0142osne \u015bwiadectwo kr\u0119gom pretenduj\u0105cym do miana umys\u0142owej i duchowej elity narodu, dowodzi my\u015blenia stadnego, braku fachowo\u015bci i krytycyzmu, za\u015b w okresie rz\u0105d\u00f3w komunistycznych (usilnie lansuj\u0105cych tez\u0119 o\u00a0\u201ebiskupie-zdrajcy\u201d<\/em>) \u2013 r\u00f3wnie\u017c odra\u017caj\u0105cego serwilizmu i kolaboracji.<\/p>\n\n\n\n

    Prokuratorzy i barbarzy\u0144cy<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    Inny skandal w sporze o \u015bw. Stanis\u0142awa, to zarzucenie przez oskar\u017cycieli obowi\u0105zuj\u0105cej cywilizowane narody zasady domniemania niewinno\u015bci oskar\u017conego, w my\u015bl kt\u00f3rej wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci przemawiaj\u0105 na jego korzy\u015b\u0107. To nie obro\u0144cy biskupa krakowskiego zobligowani s\u0105 do udowodnienia jego niewinno\u015bci; to obowi\u0105zkiem \u201eprokurator\u00f3w\u201d by\u0142o wykazanie prawdziwo\u015bci zarzut\u00f3w. Zwa\u017cywszy na fakt, i\u017c \u201edowody oskar\u017cenia\u201d maj\u0105 swe oparcie jedynie w wyobra\u017ani T. Wojciechowskiego i klanu jego na\u015bladowc\u00f3w \u2013 ka\u017cdy s\u0105d, rozpatruj\u0105cy dzisiaj spraw\u0119 biskupa Stanis\u0142awa oddali\u0142by j\u0105, jako opieraj\u0105c\u0105 si\u0119 na pom\u00f3wieniach.<\/p>\n\n\n\n

    Posto\u015bwieceniowa barbaryzacja obyczaj\u00f3w (w czasach PRL pog\u0142\u0119biona jeszcze propagand\u0105 komunistycznych kolaborant\u00f3w) sprawi\u0142a, i\u017c \u201es\u0105d\u201d nad \u015bw. Stanis\u0142awem w wykonaniu wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w i literat\u00f3w \u2013 mia\u0142 wszelkie cechy moralnego linczu.<\/p>\n\n\n\n

    Po\u015bmiertna rehabilitacja<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

    Wielokrotnie tu cytowany prof. T. Grudzi\u0144ski, badaj\u0105cy spraw\u0119 z rzadko spotykanym obiektywizmem (podda\u0142 surowej krytyce r\u00f3wnie\u017c wielu obro\u0144c\u00f3w biskupa, za u\u017cywanie nienaukowych argument\u00f3w, odda\u0142 te\u017c sprawiedliwo\u015b\u0107 rzeczywistym zas\u0142ugom Wojciechowskiego), stwierdzi\u0142: \u201e(\u2026) kto zechce wysun\u0105\u0107 twierdzenie, i\u017c biskup by\u0142 zdrajc\u0105, kt\u00f3ry w powi\u0105zaniu z wrogami zewn\u0119trznymi spiskowa\u0142 przeciw kr\u00f3lowi, ten musi je udowodni\u0107 w oparciu o inne \u017ar\u00f3d\u0142a ni\u017c Kronika Anonima, i przy pomocy innych przes\u0142anek. Tadeusz Wojciechowski takiej tezy nie zdo\u0142a\u0142 udowodni\u0107 i dziwi\u0107 si\u0119 mo\u017cna, \u017ce jego konstrukcja zyska\u0142a na kilka dziesi\u0105tk\u00f3w lat takie szerokie uznanie w nauce\u201d<\/em> .<\/p>\n\n\n\n

    Rzecz w tym, \u017ce  w innych \u017ar\u00f3d\u0142ach r\u00f3wnie\u017c nie znaleziono najmniejszej wzmianki o rzekomej zdradzie \u015bw. Stanis\u0142awa. Najwy\u017cszy czas zatem, by fantazje Wojciechowskiego, \u0142garstwa Czackiego tudzie\u017c \u201erewelacje\u201d im podobnych, cho\u0107by i utytu\u0142owanych osobisto\u015bci, zacz\u0105\u0107 traktowa\u0107 tak, jak na nie zas\u0142uguj\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W 2003 roku ukaza\u0142o si\u0119 pierwsze wi\u0119ksze opracowanie Andrzeja Solaka pod powy\u017cszym tytu\u0142em. Okazj\u0105 by\u0142o 750-lecie kanonizacji \u015bw. Stanis\u0142awa. W pracy przedstawiono \u017cycie i m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmier\u0107 \u015bw. Stanis\u0142awa, biskupa krakowskiego, przez szereg lat faktycznego zwierzchnika polskiego Ko\u015bcio\u0142a. Opisano dzieje kultu m\u0119czennika oraz jego wp\u0142yw na histori\u0119 naszej Ojczyzny. Wiele miejsca po\u015bwi\u0119cono niegdysiejszym oskar\u017ceniom \u015bwi\u0119tego o […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":73,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-106","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=106"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":121,"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106\/revisions\/121"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/73"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/andrzejsolak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}